वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र: ते काय आहे आणि काय अभ्यास करते
लोकांच्या वागण्याचे वेगवेगळे मार्ग कसे आहेत आणि ही कारणे कोणती आहेत याबद्दल वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र अभ्यास करते.त्याची उत्पत्ती शास्त्रीय काळापासून आहे,
लोकांच्या वागण्याचे वेगवेगळे मार्ग कसे आहेत आणि ही कारणे कोणती आहेत याबद्दल वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र अभ्यास करते.
त्याची उत्पत्ती शास्त्रीय काळापासून आहे, जरी मानसशास्त्र शास्त्रीय शाखेत त्याची स्थापना अगदी त्याच वेळी झाली जेव्हा मानसशास्त्र स्वतः विज्ञान म्हणून स्थापन केले गेले आणि उत्क्रांतीवादी विचारांचा बराचसा प्याला.
मानसशास्त्रातील सर्व विद्याशाखांमध्ये आणि वर्तणुकीशी संबंधित विज्ञान शाखांमधील एक मूलभूत विषय आहे आणि ज्यामुळे आम्हाला हे समजण्यास अनुमती मिळते की दोन माणसे एकसारखे नसतात, त्यांचे मार्ग जनुक आणि पर्यावरणीय घटकांचे मिश्रण आहेत.वैयक्तिक मतभेदांचे मनोविज्ञान काय आहे?
वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र आहे लोक एकमेकांपासून का वेगळे आहेत याचा अभ्यास करण्यास जबाबदार असलेली शिस्त. जोपर्यंत आपण एकाच प्रजातीचे आहोत तोपर्यंत लोक एकसारखेच आहेत, तथापि हे देखील निर्विवाद आहे की दोन माणसे एकसारखी नाहीत, जे जुळी भाऊ आहेत, इतकेच नाही. प्रत्येक व्यक्तीची वैशिष्ट्ये आहेत जी त्यांना विश्रांतीपासून भिन्न करतात, यामुळे त्यांना अद्वितीय आणि अपरिवर्तनीय व्यक्ती बनतात.वैयक्तिक फरक म्हणजे ते फरक जे आपल्या प्रत्येकाला व्यक्तिमत्व देतात. ते आम्हाला वेगळे करतात आणि उर्वरित भागांपेक्षा वेगळे करतात स्वभाव, बुद्धिमत्तेची पातळी, मानसिक विकारांनी ग्रस्त होण्याची प्रवृत्ती अशा विविध वर्तनात्मक पैलू आणि व्यक्तींच्या अद्वितीय व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित इतर पैलू, ते सर्व आणि त्यांचे मतभेद, जे भिन्न मनोविज्ञानाच्या अभ्यासाचे ऑब्जेक्ट आहेत, जे खरं तर व्यक्तिमत्त्वाच्या मानसशास्त्राचा एक भाग आहे.
थोडक्यात, आम्ही असे म्हणू शकतो की वैयक्तिक मतभेदांच्या मानसशास्त्राचा हेतू संबंधित क्षेत्रामध्ये (लोकांमधील) आंतरसमूह (गटांमधील) आणि इंट्राइंडिव्हिव्हिज्युअल (त्याच व्यक्तीचे आयुष्यभर) संबंधित मनोवैज्ञानिक क्षेत्रामध्ये बदल, त्याचे वर्णन करणे, भविष्यवाणी करणे आणि स्पष्टीकरण देणे आहे. अशा परिवर्तनाचे मूळ, प्रकटीकरण आणि ऑपरेशन काय आहेत.
सामान्य मानसशास्त्र सह संबंध
बहुतेकदा वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र सामान्य मानसशास्त्रासह भिन्न असते, ज्याचा अभ्यासाचा विषय ऐवजी विरोधी आहे. सैद्धांतिक दृष्टीकोनातून भिन्न आणि सामान्य मानसशास्त्रात मतभेद नसतात, खरं तर, त्यांचे अभ्यास आणि ज्ञान क्षेत्र एकमेकांना पूरक असतात आणि आपल्याला मानवी वर्तनाबद्दल अधिक ज्ञान देते. सामान्य मानसशास्त्र सर्व मानवांमध्ये काय साम्य आहे याचा अभ्यास करण्यासाठी जबाबदार आहे, कोणत्या मानसशास्त्रीय पैलू आपल्याला संपूर्ण प्रजाती म्हणून परिभाषित करतात.सामान्य मानसशास्त्र ई-आर (उत्तेजन-प्रतिक्रिया) किंवा ई-ओ-आर (उत्तेजक-जीव-प्रतिक्रिया) प्रतिमान आधारित एक प्रायोगिक पद्धत वापरते. त्याऐवजी वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र प्रामुख्याने ओ-ई-आर प्रतिमानानुसार परस्परसंबंधित पद्धत वापरते (जीव-उत्तेजन-प्रतिसाद किंवा वैयक्तिक-उत्तेजन-वर्तन), ज्यात १ 23 २ in मध्ये लुई लिओन थर्स्टोन यांनी व्यक्तीवर आधारित वैज्ञानिक दृष्टिकोन अवलंबला होता, जो प्रारंभिक बिंदू म्हणून घेतो आणि पर्यावरणाला साध्या क्षणिक प्रसंगी उत्तेजन देईल. .
ओ-ई-आर प्रतिमान सध्या विभेदित मानसशास्त्रात सर्वात जास्त स्वीकारले गेले असले तरीही, या क्षेत्रातील विविध संशोधकांनी बर्याच वेळा चर्चेचा विषय बनला आहे. त्यापैकी आम्हाला स्पॅनिश मानसशास्त्रज्ञ अँटोनियो कॅपरेस सापडतात, ज्याने आर-आर प्रतिमान प्रस्तावित केले होते, त्या व्यक्तीच्या प्रतिसादांवर, त्यांच्या मोजमापांवर आणि त्यातील संबंधांवर लक्ष केंद्रित केले.
आपल्याला स्वारस्य असू शकेल: "व्यक्तिमत्त्वाचे मुख्य सिद्धांत"
या मानसिक शाखेचा इतिहास
वैयक्तिक मतभेदांच्या मानसशास्त्राचा इतिहास दोन महान कालावधींमध्ये विभागला जाऊ शकतोः पूर्व-वैज्ञानिक कालावधी किंवा ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि वैज्ञानिक कालावधी किंवा आधुनिक कालावधी. हा शेवटचा काळ अनुभवविज्ञान म्हणून मानसशास्त्राच्या पायाशी जोडलेला असेल आणि वैज्ञानिक पद्धतीने काटेकोरपणे बोलू शकेल.एकोणिसाव्या शतकादरम्यान घडलेला एक कार्यक्रम.पूर्वपरंपरागत कालावधी
विज्ञान म्हणून मानसशास्त्राच्या स्थापनेपूर्वी आणि त्याच्या विस्तारात, विभेदित मानसशास्त्राच्या ज्ञानात, लोकांची समजूतदारपणा आणि कल्पना का आहे की लोक एक प्रकारे किंवा दुसर्या मार्गाने का वागतात, आधीपासूनच "सामान्य" किंवा "सामान्य" मार्गाने होते. रोगनिदानविषयक संपूर्ण इतिहासात मानवाने स्वतःला विचारले आहे एखाद्या व्यक्तीला चांगले किंवा मित्र नसलेले, कमीतकमी हुशार, कार्यशील किंवा परक्या बनवते.
जरी हे निश्चित आहे की पहिल्या मानवांना आश्चर्य वाटले आहे की त्यांच्या जमातीचे सदस्य त्यांच्यात आणि दुस tribe्या टोळीतील लोकांमध्ये का भिन्न आहेत, पश्चिमेकडील वैयक्तिक मतभेदांबद्दल प्रथम लिखित पूर्वज क्लासिक ग्रीसमध्ये आढळतात. आमच्याकडे याचे उदाहरण म्हणजे प्लेटोच्या आकृतीत, ज्याने लोकांच्या वागणुकीचे स्पष्टीकरण देण्याचा आणि स्पष्टीकरण देण्याचा प्रयत्न केला, त्यांनी “दि रिपब्लिक” या त्यांच्या कामात ते उघडकीस आणले, जिथे मानवी मतभेद स्पष्टपणे ओळखले जातात.
मध्ययुगात या विषयाकडे तात्विक दृष्टिकोनातूनही संपर्क साधला गेला होता. खरं तर, त्या काळातल्या महाविद्यालयांमध्ये शिकवलेल्या शैक्षणिक सिद्धांताने या प्रश्नाकडे लक्ष वेधले. तसेच मध्ययुगातच स्पॅनिश डॉक्टर जुआन हर्ते डी सॅन जुआन यांनी "इनगनिओस पॅरा लास सिनियियासची परीक्षा" ही त्यांची रचना लिहिली., मजकूर ज्यामध्ये त्याने बुद्धिमत्ता, लोकांमधील सर्जनशीलता आणि लैंगिकतेवर आधारित विशिष्ट कौशल्यांमध्ये फरक याबद्दल बोलले.
जुआन हर्ते डी सॅन जुआन यांचे कार्य मानसशास्त्र आणि विशेषतः वैयक्तिक मतभेदांच्या मानसशास्त्रासाठी इतके महत्त्वपूर्ण राहिले आहे की हा महान विचारवंत स्पेनमधील मानसशास्त्रातील सर्व विद्याशाखांचे संरक्षक बनला आहे आणि 23 तारखेला सार्वजनिक सुट्टी आहे. त्याच्या सन्मानार्थ फेब्रुवारी. तो खरोखर एक स्यूडोपाटर्न आहे, कारण तो कॅथोलिक चर्चद्वारे अधिकृत नाही आणि विडंबना म्हणजे त्याचे कार्य पवित्र चौकशीच्या न्यायालयाने सेन्सॉर केले.
शतकानुशतके नंतर आणि नवनिर्मितीचा काळ आणि आत्मज्ञान मध्ये, इतर महान विचारवंत आधुनिक युगातील वैयक्तिक मतभेदांबद्दल बोलतील. 18 आणि 19 शतके दरम्यान आम्हाला जीन-जॅक रुसॉ, जोहान हेनरिक पेस्तलोझ्झी, जोहान फ्रेडरिक हरबर्ट आणि फ्रेडरिक फ्रॅबेल हे तत्ववेत्ता सापडतात..
वैज्ञानिक अनुशासन म्हणून विभेदित मानसशास्त्राच्या स्थापनेसाठी ज्याने सर्वात जास्त प्रभावीपणे प्रभावित केले आणि मदत केली, ती म्हणजे जीवशास्त्रातील अनेक प्रगतीचा प्रवर्तक निसर्गवादी चार्ल्स डार्विन. त्याच्या उत्क्रांतीच्या सिद्धांताची सिद्धांत तयार करण्यासाठी डार्विनच्या अभ्यासानुसार, विविध प्रजातींच्या व्यक्तींमध्ये आढळणार्या वैयक्तिक मतभेदांवर आणि मानवांमध्ये ज्यांना प्राण्यांचा विचार करण्याविषयी काहीच पात्रता नव्हती आणि त्यामध्ये घालण्यात आले यावर विशेष भर देण्यात आला. तुमचा विकासवादी सिद्धांत.
वैज्ञानिक युग
जरी अनेक मानसशास्त्रज्ञ आहेत ज्यांना "वैयक्तिक मतभेद" ही अभिव्यक्ती निर्माण केल्याचे श्रेय दिले गेले आहे, त्यापैकी एक विल्यम स्टर्न आहे, अनेक ऐतिहासिक नोंदी दर्शवितात की चार्ल्स डार्विनने यापूर्वीच आपल्या “प्रजातींच्या उत्पत्तीवरील” या त्यांच्या प्रख्यात कामातही त्यांचा वापर केला (१59 59)), वैयक्तिक मतभेदांच्या अभ्यासामध्ये वैज्ञानिक रस दाखविणार्या प्रथम व्यक्तींपेक्षा एक. लोकांमधील वैयक्तिक मतभेदांचे प्रमाण ठरविण्याच्या प्रयत्नात त्याचा हा चुलत भाऊ अथवा बहीण फ्रान्सिस गॅल्टन ही आवड सामायिक करेल आणि म्हणूनच काहींनी गॅल्टनला विभेदित मानसशास्त्राचे संस्थापक मानले.
गॅल्टन यांनी प्रथम भिन्नतेच्या उत्क्रांती तत्त्वांचा वापर करण्याचा प्रयत्न केला, निवड आणि मानवाच्या अभ्यासाशी जुळवून घेणे. त्याने आपल्या मानववंशशास्त्रीय प्रयोगशाळेतील प्रयोगात्मकपणे वैयक्तिक मतभेद मोजून हे केले. तो गोळा करीत असलेला डेटा व्यवस्थित करण्याच्या प्रयत्नात त्यांनी सांख्यिकी पद्धतीने परस्परसंबंध, सामान्य वितरण आणि रीग्रेशन या संकल्पनेची ओळख करुन दिली, ज्या नंतर कार्ल पिअरसन आणि इर्विंग फिशर परिष्कृत करतील.
सामान्य मानसशास्त्रातून प्रायोगिक मानसशास्त्र यासह इतर अनेक विषयांना जन्म देईल, सर्वसाधारणपणे मानवी वर्तनाचे स्पष्टीकरण देणारे सामान्य कायदे तयार करण्यात स्वारस्य आहे. प्रथम, मानसशास्त्र वैयक्तिक मतभेदांकडे दुर्लक्ष केले आणि हे सोप्या यादृच्छिक त्रुटी मानले गेले. नंतर, जे. मॅककिन कॅटल, एक प्रायोगिक मानसशास्त्रज्ञ जो आंतर-वैयक्तिक आणि आंतरसमूहातील फरकांमध्ये स्वारस्य दर्शवितो, अशा पहिल्या कार्ये प्रकाशित करेल ज्याने अशा मतभेदांमधील प्रारंभिक स्वारस्य केंद्राकडे पुनर्निर्देशित केले आणि प्रायोगिक मानसशास्त्रातून वेगळे केले.
विसाव्या शतकात वैयक्तिक भिन्नतेचे मानसशास्त्र त्यांच्यात वेगवेगळ्या प्रेरणा घेईल मानसिक चाचण्यांची निर्मिती आणि सुधारणा, अशी साधने ज्याने स्पष्टपणे मानवी मानवी वैशिष्ट्यांचे उद्दीष्टपणे मोजणे शक्य केले. प्रथम कॅटेल व्यक्तिमत्व चाचणी आणि बिनेट-सायमन इंटेलिजेंस स्केल घेऊन बुद्धिमत्ता आणि व्यक्तिमत्त्वावर लक्ष केंद्रित केले. सायकोमेट्री आकार घेईल आणि विश्वासार्हता आणि वैधता तंत्र सुधारण्याबद्दल मानसशास्त्रीय प्रश्नावलीच्या परिपक्वतामध्ये मदत करेल.
हे सर्व टप्पे वेगळ्या मानसशास्त्राला निश्चितपणे स्वतंत्र बनवतील, हे अमेरिकन सायकोलॉजिकल असोसिएशनच्या 65 व्या वार्षिक अधिवेशनात 1957 मध्ये अधिकृतपणे ओळखले गेले, ज्यांचे दिग्दर्शक ली क्रोनबाच आधुनिक मानसशास्त्राच्या शाखांमधील वैयक्तिक मतभेदांमधून मानसशास्त्राची वैज्ञानिक स्थिती ओळखतात.
1950 ते 1970 च्या दरम्यान वैयक्तिक मतभेदांच्या तपासणीत एक मोठे विविधीकरण होते. विभेदित मानसशास्त्र एकरूपता गमावत होता आणि क्लिनिकल आणि प्रायोगिक मानसशास्त्रातून असंख्य टीका त्याला प्राप्त झाली. १ 1970 .० पासून या तथाकथित “संज्ञानात्मक क्रांती” चा मोठा परिणाम होत असलेल्या या शिस्तीत भरभराट होईल.
आपल्याला स्वारस्य असू शकते: "मानसशास्त्राचा इतिहास: मुख्य लेखक आणि सिद्धांत"
त्याचा उद्देश
मानसशास्त्राच्या इतर शाखांप्रमाणेच, वैयक्तिक भिन्नतेचा हेतू मानवी वर्तनाचा अभ्यास करणे आहे. तथापि, त्याचे अधिक विशिष्ट उद्दीष्ट म्हणजे आंतरजातीय, इंट्राइंडिव्हिज्युअल आणि इंटर ग्रुप फरकांचे वर्णन करणे आणि त्यांचे स्पष्टीकरण देणे. याव्यतिरिक्त, विशिष्ट पद्धतीनुसार दृष्टिकोनाद्वारे वर्तनातील परिवर्तनीयतेचा कार्यात्मक अभ्यास करणे हे त्याचे उद्दीष्ट आहे.
त्याचा अभ्यासाचा मुख्य उद्देश आंतर-वैयक्तिक मतभेदांवर केंद्रित आहे, जो एका विशिष्ट क्षणी किंवा परिस्थितीत भिन्न भिन्न लोक वागतात या वस्तुस्थितीचा संदर्भ देतो. या परिवर्तनाचे अत्यधिक वर्णन करण्यासाठी, मानसशास्त्र आणि व्यक्तिमत्त्व, बुद्धिमत्ता आणि मानसिक विकृतींच्या परीक्षणाद्वारे वैयक्तिक फरक मोजणे आवश्यक आहे.
अभ्यासाचा आणखी एक ऑब्जेक्ट, तसेच अभ्यास केलेला नाही परंतु कमी महत्त्वाचा नाही, अंतर्गत-वैयक्तिक फरक आहेत. म्हणजेच, एकाच व्यक्तीच्या वागण्याच्या वेगवेगळ्या मार्गांचा अभ्यास करणे, त्यास वेळोवेळी स्वत: शी तुलना करणे आणि एका विशिष्ट परिवर्तनाच्या संदर्भात अभ्यास करणे होय.
इंटरग्रुप फरकांबद्दल जेव्हा भिन्न व्यक्तींमध्ये समान मनोवैज्ञानिक वैशिष्ट्य पाळले जाते किंवा मोजले जाते तेव्हा आम्ही संदर्भित करतो. त्यापैकी काहीजण प्रतिसाद देतात किंवा तत्सम चाचण्यांवर स्कोअर करतात. हे सर्व असूनही, गट वर्तन स्वतः अस्तित्त्वात नाही, परंतु सामान्यीकरण आहे ज्यानुसार गटाच्या सदस्यांच्या विशिष्ट परिवर्तनाचा अर्थ इतर गटांपेक्षा भिन्न असतो.
कार्यपद्धती
विभेदित मानसशास्त्राद्वारे सर्वात जास्त वापरली जाणारी पद्धत परस्परसंबंधात्मक आहे, जी व्यक्ती आणि गटांची तुलना करते आणि "माजी पोस्ट फॅक्टो" च्या पद्धतींपैकी एक आहे, घटना घडल्यानंतर त्याचे निरीक्षण केले जाते. बहुतेक प्रकरणांमध्ये स्वतंत्र व्हेरिएबल हाताळले जात नाही, कारण त्याचे कुशलतेने हाताने तयार करण्यापूर्वी नैसर्गिकरित्या यापूर्वीच हे घडवून आणले गेले होते आणि त्यामध्ये फेरफार करण्याचा कोणताही मार्ग नाही. वैयक्तिक मतभेदांच्या मानसशास्त्राचा अभिमुखता नाममात्र आहे, कारण ते एकसंध गट बनविणार्या व्यक्तींमधील सामायिक वैशिष्ट्यांचा अभ्यास करतात.
या पद्धतीसह, क्रॉस-सेक्शनल परस्परसंबंध जोडले जातात, ज्यामध्ये वेगवेगळ्या लोकसंख्येच्या प्रतिनिधींच्या नमुन्यांची तुलना केली जाते आणि हे आंतरसमूहातील फरक पाहण्यासाठी वापरले जाते; रेखांशाचा परस्परसंबंध, जो अनिश्चित काळासाठी समान विषयांची लागोपाठ मोजमाप करण्यावर आधारित असतो जो आंतर-वैयक्तिक मतभेद पाळण्यासाठी वापरला जातो.
परस्परसंबंधित पद्धती वापरणे नेहमीचे असले तरी निरिक्षण आणि प्रयोगात्मक तंत्रे देखील वापरली जाऊ शकतातजसे की पूर्वलक्षीय पध्दतीप्रमाणे, जरी विभेदित मानसशास्त्रात ती फारशी प्रासंगिकता नसते. ही कार्यपद्धती स्वत: च्या विषयांद्वारे त्यांच्या वर्तणुकीबद्दल केलेल्या स्पष्टीकरणातून काढलेल्या माहितीचा वापर करुन किंवा प्रियजनांच्या साक्षीने इतर स्त्रोतांकडून प्राप्त केलेली चरित्रात्मक डेटा वापरुन माहिती संकलित करण्यावर आधारित आहे.
या शिस्तीत वापरल्या जाणार्या साधनांबद्दल आपल्याला विविध प्रकार आढळतात.आम्हाला इलेक्ट्रोएन्सेफॅलोग्राफी (ईईजी), चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग (एमआरआय), पोझिट्रॉन उत्सर्जन टोमोग्राफी (पीईटी) यासह न्यूरोफिजियोलॉजिकल उपाय सापडतात ... या पद्धती जैविक दृष्ट्या आधारित वर्तनात्मक नमुन्यांच्या (स्वभावशास्त्रीय वैशिष्ट्ये आणि मनोविकार विकारांची लक्षणे) शोधण्यासाठी वापरली जाऊ शकतात. .
इतर कार्यपद्धतींमध्ये समान कार्य करत असताना लोक कसे भिन्न वागतात हे पाहण्यासाठी वर्तणुकीत्मक प्रयोगांचा समावेश आहे. वर्तणुकीचे प्रयोग बहुधा व्यक्तिमत्व आणि सामाजिक मानसशास्त्र या दोहोंमध्ये वापरले जातात, आणि त्यात लॅस्टिक पद्धती आणि स्वयं-अहवाल समाविष्ट आहेत ज्यात लोकांना मानसशास्त्रज्ञांनी तयार केलेल्या प्रश्नावली पूर्ण करण्यास सांगितले जाते.
पैलूंचा अभ्यास केला
मतभेदांमधील सर्वात संशोधित घटनेपैकी एक म्हणजे बुद्धिमत्ता, शैक्षणिक, कार्य आणि दैनंदिन जीवनात कार्य करण्याची क्षमता आणि कार्यक्षमतेच्या बाबतीत या सर्वांचा अभ्यास केला जातो. कालांतराने त्याची स्थिरता देखील अभ्यासली जाते, जर ती वाढत किंवा कमी होत गेली तर ती कोणत्या कारणाने वाढवते (फ्लिन इफेक्ट), लिंग आणि वारसा आणि पर्यावरणीय प्रभावांमधील फरक. याव्यतिरिक्त, टोकाचे लक्ष दिले जाते, म्हणजे बौद्धिक अपंगत्व आणि प्रतिभा.
जरी विवादाशिवाय नसले तरी, वैयक्तिक मतभेदांच्या मानसशास्त्राने बुद्धिमत्तेची व्याख्या देखील संबोधित केली आहे. काहीजणांना हे अधिक किंवा कमी एकसारखे काहीतरी समजते, तर काही लोक एकाधिक बुद्धिमत्तेबद्दल बोलतात. आयक्यूबद्दल बोलणे आणि लोकसंख्येतील सामान्य वक्रमानुसार त्याचे वितरण स्वीकारणे, हे बांधकाम मोजण्यासाठी वापरल्या जाणार्या युनिटमध्ये काय आहे?
डिफरेंशनल सायकोलॉजीचा अभ्यास केलेला आणखी एक पैलू म्हणजे मूड आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे व्यक्तिमत्त्व. व्यक्तिमत्त्व समजून घेण्यासाठी स्वभावातील भिन्नतेचा विचार करणे अत्यंत आवश्यक आहे, जे एखाद्या व्यक्तीचे मूलभूत केंद्र असते. लेक्सिकल-फॅक्टोरियल आणि जैविक-तथ्यात्मक मॉडेलचे आभार मानून सध्या या इंद्रियगोचरच्या संरचनेचा अभ्यास करणे शक्य आहे. व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित असलेली आणखी एक संकल्पना म्हणजे व्यक्तिरेखेची प्रेरणादायक स्वभाव म्हणून समजल्या जाणार्या चारित्र्याची.
या मानसिक शाखेत वैयक्तिक मतभेदांच्या उत्पत्तीविषयी चर्चा आता क्लासिक आहे. यासाठी वैज्ञानिक स्पष्टीकरण वापरण्याचा प्रयत्न केला जात असला तरी, त्याच्या उत्पत्तीमध्ये दोन अतिरेकी पदे होती, एक म्हणजे सर्व काही आनुवंशिकतेमुळे होते आणि म्हणूनच मानवी फरक आनुवंशिक होते; आणि दुसरा ज्याने बचाव केला की सर्व काही वातावरणामुळे होते, वातावरणामुळे फरक फरक होतो. या वादाला “निसर्ग विरूद्ध” असे म्हणतात. पालनपोषण ", म्हणजेच, "निसर्ग वि. प्रजनन ".
कालांतराने एक करार झाला आणि आज हे मान्य केले गेले आहे की आपली राहण्याची पद्धत, आपले व्यक्तिमत्त्व, बुद्धिमत्ता आणि मानसिक विकारांचे स्वरूप या दोन्ही कारणांमुळे आहे. काही अनुवांशिक भार आपल्या व्यक्तिमत्त्वाचे स्पष्टीकरण देतात हे निर्विवाद आहे परंतु, पर्यावरणाला थोडासा प्रभाव पडावा लागेल, विशेषत: जर आपण मोनोझिगोटीक (एकसारखे) जुळे असलेले असंख्य प्रयोग विचारात घेतले तर जे स्वतंत्रपणे वाढविले जातात तेव्हा त्यांच्यात सामान्य वर्तन होते. आणि काही भिन्न वर्तन.
अशा प्रकारे, वैयक्तिक मतभेदांच्या मानसशास्त्रातील मुख्य वादविवाद त्या व्यक्तीच्या जीनोटाइप आणि त्याच्या वातावरणामध्ये परस्पर संवाद असल्याचे स्थापित करून सोडविले गेले आहे, जे एखाद्या विशिष्ट फिनोटाइपला जन्म देते, म्हणजेच, ती वैशिष्ट्ये जी व्यक्तीमध्ये प्रकट होतात. खरं तर, मतभेदांच्या मानसशास्त्रावरील या अंतर्गत चर्चेच्या परिणामी, अशा अनुशासनांची स्थापना झाली ज्यामुळे पर्यावरणाच्या वजनाचा आणि लोकांच्या जीवनातील वारशाचा पूर्णपणे अभ्यास केला जातो, जसे अनुवांशिकतेप्रमाणे.
या शाखेचे अर्ज
वैयक्तिक मतभेदांचे मानसशास्त्र औद्योगिक आणि संघटनात्मक मानसशास्त्र क्षेत्रात विस्तृत अनुप्रयोग आहे, जे कामाच्या ठिकाणी मानवी वर्तनात खास आहे. संस्थात्मक मानसशास्त्रज्ञ अनेकदा कंपन्यांशी सल्लामसलत करतात आणि उत्पादकता आणि मनोबल सुधारण्याचे मार्ग शोधतात. ते आनंदी आणि उत्पादक आणि जे इतके आनंदी नाहीत आणि त्यांच्या नोकरीबद्दल एकमत नसलेले दिसतात अशा कामगारांमधील फरक यासारख्या बाबींची ते चौकशी करतात.
काही वैयक्तिक फरक मानसशास्त्रज्ञ जैविक फरकांवर आधारित मानवी वर्तनाचा अभ्यास करतात. या प्रकारचे संशोधन एक्सप्लोर करते वारसा, शारीरिक वैशिष्ट्ये आणि मादक प्रतिक्रियांसारख्या पैलू. व्यक्तींमध्ये जैविक फरक हे समजून घेण्याची गुरुकिल्ली असू शकते की समान औषधे घेत असताना लोक कशा प्रकारे वागतात आणि कशा प्रकारे प्रतिक्रिया देतात, अशा औषधांची निवड करण्यास परवानगी दिली जाते ज्यायोगे रुग्णांना विशिष्ट जीनोटाइप असते त्यानुसार अधिक प्रभावी असतात.
